Գործնական քերականություն

Ընթացիկ ինքնաստուգումներ

1․ Տեքստ

Գարուն է․ մեկն այն անհամար գարուններից, որ զարդարել էին երկիրը, և որոնցից հարյուրը ապրեց երջանկության ու տխրության բանաստեղծը՝ աշխարհահռչակ Սաադին։ Առավոտ վաղ զարթնեց նա, իջավ պարտեզ նորից լսելու հավքերի երգը և նորից տեսնելու գարնան հրաշքը։ Նայեց Շիրազի դաշտին՝ գարնան շնորհներով ու վարդերով պճնված, որ վաղորդայնի նիրհն էր առնում՝ պարուրված ճերմակաթույր շղարշներով։ Նստեց ծաղկած հասմիկի թփի տակ՝ Սպահանի գորգի վրա, և դողդոջուն մատներով բռնեց վարդենու՝ այդ գիշեր փթթած բողբոջը, մոտեցրեց դեմքին։ Սիրո կրակով թռթռուն հովը վարդերի ականջին կուսական շնչով սեր էր շշնջում, որ բերել էր հեռավոր սոխակներից։
«Աշխարհը վետվետում է անվախճան ու սիրավառ արբեցումով»,- հիշեց Սաադին իր խոսքերը, ականջը հավքերի երգին և սպիտակ գլուխը կարմրափթիթ վարդերի մեջ թաղած։

1․ Լրացրու բաց թողած տառերը և կետադրիր։

2․ Տեքստից գտիր հանրահայտ, թռչուն, զարդարված, առավոտ, սյուք, ունկ բառերի հոմանիշները։

Հանրահայտ- աշխարհահռչակ
Թռչուն- հավք
Զարդարված- պճնված
Առավոտ- վաղորդայն
Սյուք- հով
Ունկ- ականջ

3․ Գտիր մեկ բառ, որ լինի արմատ+հոդակապ+արմատ կառույցի։

Սիրավառ, կարմրափթիթ, բանաստեղծ

4․ Գտիր մեկ ածանցավոր բառ։

Հեռավոր, պճնված, անվախճան

5․ Տեքստից գտիր մեկական ա ներքին և ան արտաքին հոլովների ենթարկվող բառ։

Երջանկություն, տխրության, գարնան

6․ Տեքստից գտիր անկանոն և պակասավոր բայերը։

2․ Տեքստ

Խաչատուրը լուռ մոտեցավ պատուհանի կիսաբաց փեղկին։ Մութ էր։ Դրսից լսվում էր միայն հորդացած անձրևի աղմուկը։ Ջրհորդանից թափվում էր պղտոր անձրևաջուրը…

Երևի այն երկրում էլ թխպոտ գիշեր է, և անձրև է գալիս, կամ էլ պարզկա գիշեր է՝ գարնան փայլփլուն աստղերով։ Տեսնես հիմա ի՞նչ է անում նանին։ Երևի քուրսու վրա ոսպ է փռել և հոգնած աչքերով ջոկում է քարերը։ Հանկարծ դռան հետևից ինքը կամաց կանչեր. «Ես եմ, նանի, դուռը բաց»։

Տիկինն զգաց, որ նա մտքերով հեռու էր։ Խաչատուրը, դողդոջուն ձեռքերը կրծքին, ակնդետ նայում էր ականակիր խավարին։ Եթե Խաչատուրը այդ րոպեին գլուխը շրջեր և նայեր տիկնոջը, կտեսներ այնպիսի հայացք, այնպիսի աչքեր, որ կմոռանար ցնորքը։ Բայց նա լուռ, անշարժ նայում էր խավարչտին գիշերին։ Թվաց՝ լսեց շան խուլ կաղկանձ և ասաց.

— Ինչքա՜ն միանման են հաչում շները…

1․ Լրացրու բաց թողած տառերը և կետադրիր։

Read more: Գործնական քերականություն

Առաջադրանք 3․

1․Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում  ր.

1. ա-համա-հել, թ-թու-, փ-փու-, մա-մա-,
2. թ-թի-, գ-գի-, մ-մու-, բա-բա-ային,
3. ճմրթել, վերադարձ, երբեք, վերջույթ
4. մ-թմ-թոց, կե-կե-ուն, դա-ձյալ, վա-ձ

2. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում խ.

1. դժբա-տ, հա-ճապակյա, ապ-տել, ջա-ջա-ել
2. մ-կտալ, ա-բյուր, կ-տար, կմա-ք
3. վ-տալ, ճե-քել, խա-տել, թ-պամած
4. թխսկան, բախտակ, պանդխտել, խեխդուկ

3. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում ծ.

1. մա-ուցիկ, մտա-ածին, հալո-ք, դարձվա-ք
2.ործկալ, մեղվաբույծ, հանկարծ, նայվածք
3.կառամատույ-, գնա-ք, հանդիպակա-, փղ-կալ
4.կ-կվել, խ-կվել, ցն-ալ,ցն-ել

4. Կազմիր տրված գոյականների հոգնակին․

Մանկավարժ — մանկավարժներ, գործարք — գործարքներ, փոքրատառ — փոքրատառեր, գրագիր — գրագրեր, պահանջատեր — պահանջատերեր, աշխատատեր- աշխատատերեր, սարալանջ — սարալանջներ, ջրավազան — ջրավազաններ, արժեթուղթ — արժեթղթեր, նիզակակիր — նիզակակիրներ։

5. Տրված բառերը տեղադրիր նախադասության մեջ՝ անհրաժեշտ փոփոխություններ անելով։ 

Շոգ կեսօրին գյուղում կանչում է աքլորը. Կանչի հետ պառավ մի շինական հորանջում է տան ստվերում, ձեռնափայտով ավազին ստվերներ գծում, նրանց հետ փորփրում գլխով անցածը։ (նա, ստվեր, կեսօր, գլուխ)

6. Ո՞ր  շարքի բառերն են իրար հոմանիշ․

1. շուրջկալ, ճղակում, շրջափակում, բնկալ

2. ցամաք, անջրդի, ջրազուրկ, խորշակ

3. ոստան, մայրաքաղաք, գահանիստ, թագավորանիստ

4. պայազատ, թագաժառանգ, իշխանազն, սեպուհ

թեսթ 12.05.26

12.05.26 թեսթ

թեսթ

1. Գտնել 15-ի 3/5 մասը

1. 6
2. 5
3. 10
4. 9––

• Գտնել 15-ի բաժանարարների գումարը

1, 3, 5, 15

1 + 3 + 5 + 15 = 24

1. 24
2. 27
3. 16
4. 15

• Գտենլ 15-ի և 18-ի ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկը

15 = 3 × 5
18 = 2 × 3²

2 × 3² × 5 = 2 × 9 × 5 = 90

1) 150

2) 75

3) 84

4) 90

• Գտնել 6 հայտարարով բոլոր կանոնավորի կոտորակների գումարը

                         1/6, 2/6, 3/6, 4/6, 5/6

                         (1 + 2 + 3 + 4 + 5) / 6 = 15 / 6 = 5/2

1. 2
2. 3
3. 2,5––
4. 3,2

• 25/2 (4/5 – 2)

                    4/5 – 2 = 4/5 – 10/5 = – 6/5

                    25/2 x (- 6/5) = – 25 x 6/- 2 x 5 = – 150/10 = – 15

1. 0
2. –15––––––––––––––
3. –3
4. 1

• x + 4y/x + y, եթե y/x = 2

y = 2x

x + 4y/x + y = x  + 4(2x)/x + 2x = x + 8x/3x = 9x/3x = 3

 1) 5

2) 3––

3) 15/2

 4) 1

• (√5 – 2)² + (√5 + 2)²

                 (√5 – 2)² = (√5)² – 2 x √5 x 2 + 2² = 5 – 4√5 + 4 = 9 – 4√5

                  (√5 + 2)² = (√5)² + 2 x √5 x 2 + 2² = 5 + 4√5 + 4 = 9 + 4√5

                  (9 – 4√5) + (9 + 4√5) = 9 + 9 = 18

1. 16
2. 12
3. 18
4. 8

• 3x – 5/ 7x – 5 = 1/4

                   4(3x − 5) = 1(7x  − 5)

                   12x−20=7x−5

                 12x − 7x = − 5 + 20

                 5x = 15

                 X = 3

1. 3–––
2. 0
3. –1
4. 5

• √x² – 6x = 2 – x

        x² – 6x = (2 – x)²

                         x² – 6x = x² – 4x + 4

                         x² – 6x – x² + 4x – 4 = 0

-2x – 4 = 0

-2x = 4

x = -2

1) Æ

2) –2

3) 0

4) 2

1. √2x – 6 = 4

   (√2x – 6)² = (4)²

                   2x – 6 = 16

                  2x = 16 + 6

                  2x = 22

                   x = 11

1. 3
2. 7
3. 11
4. 2,5

1. 6^3x-7 = 36

                       6^3x-7 = 6²

                      3x -7 = 2

                      3x = 2 + 7

                      3x = 9

x = 3

1. 3/7
2. 3/8
3. 3
4. – 5/3

1. x² ≤ – 3x

                 x² + 3x ≤ 0

                x (x + 3) ≤ 0   

                x = 0 և x = −3

                          x ∈ [−3; 0]

1. (−3; 0)
2. ( -∞; – 3]
3. (−∞; 0)
4. [−3; 0]

1. √3x – 2 < √10

                   (√3x – 2)²< (√10)²

                   3x – 2 < 10

                   3x < 10 + 2

                    3x < 12

                      x < 4

                     2/3 ​≤ x < 4

                    x ∈ [2/3​; 4)

1. ( – ∞; 4)
2. [2/3​; 4)
3. (2/3​; 10)
4. (4; ∞)

1. (1/9)^x > 1/27

1/9 = 3^-2

1/27 = 3^-3

(3^-2)^x > 3^-3

3^-2x > 3^-3

-2x > -3

2x < 3

x < 3/2

1. (-∞; 1/3)
2. (-∞; 3/2)
3. (-∞; 2/3)
4. (2/3; +∞)

1. log_0,7 (1/2x – 2) ≥ 0

                   1/2x – 2 > 0

                   x > 4

                   log_0,7​(A) ≥ 0

                   A ≤ 1

                    1/2x – 2 ≤ 1

                    1/2x  ≤  3

                     x ≤ 6

                     x > 4 & x ≤ 6

1. (4; +∞)
2. [6; +∞)
3. (4;6]
4. (-∞;4)

V Շտեմարաններից մեկում կար 21 ցենտներ կարտոֆիլ, իսկ մյուսում 18 ցենտներ: Առաջին շտեմարան օրական սկսեցին բերել 9 ցենտներ կարտոֆիլ, իսկ երկրորդ շտեմարան՝ 12 ցենտներ:

1.  Քանի՞ օր հետո երկրորդ շտեմարանում կլինի 126 ցենտներ

 12x = 126

Լուծում՝

12x = 126 − 18 = 108

x = 108 ÷ 12 = 9 օր

1. 5
2. 7,5
3. 9
4. 6

17. Քանի՞ տոննա կարտոֆիլ կլինի 3 օր հետո միասին

21 + 9×3 = 21 + 27 = 48ց

18 + 12 × 3 = 18 + 36 = 54

48 + 54 = 102ց

1տ = 10ց,
102ց = 10.2տ

1. 10
2. 1
3. 102
4. 10,2

1. Քանի՞ տոննա կարտոֆիլ կլինի երկրորդ շտեմարանում, երբ առաջինում լինի 12տ

                      21 + 9x = 120
                      9x = 99
                       x = 11 օր

                    18 + 12×11 = 18 + 132 = 150ց = 15 տ

1. 16
2. 15
3. 9
4. 14

1. Քանի՞ օր հետո առաջինը կլինի 1.2 անգամ քիչ, քան երկրորդը

                   21 + 9x = (18  +  12x) / 1.2

                    1.2 (21 + 9x) = 18 + 12x

                  25.2 + 10.8x = 18 + 12x

                7.2 = 1.2x
                 x = 6

1. 9
2. 6–––
3. 8
4. 7

  VI. Գնացքը A-ից B 600 կմ ճանապարհն ըստ չվացուցակի պետք է անցներ 10 ժամում: Շարժումն սկսելուց 4 ժամ հետո գնացքը C կայարանում հարկադրաբար 1 ժամ կանգնեց, որից հետո ավելացնելով նախատեսված արագությունը՝ ժամանակին հասավ B կայարան:

• Քանի՞ կմ/ժ է գնացքի արագությունն ըստ չվացուցակի:

v = 600/10 ​= 60 կմ/ժ

1. 80
   1. 50
   1. 60
   1. 70

• Քանի՞ կմ է AC հեռավորությունը:

AC = 60 × 4 = 240 կմ

1. 320
   1. 200
   1. 240
   1. 280

• Գնացքը CB ճանապարհահատվածը քանի՞ կմ/ժ արագությամբ անցավ։

                        AC = 240 կմ

                   CB = 600 − 240 = 360 կմ

                   10 − (4 + 1) = 5 ժ

                  v = 360/5 ​=72 կմ/ժ

1. 72
2. 75
3. 64
4. 68

Տրված է f (x) = x³ + 3x² – 9x + 8 ֆունկցիան

• Գտնել f ֆունկցիայի ածանցյալը

(x³) = 3x²

(3x²) = 6x

(-9x) =  – 9

(8) = 0

3x² + 6x – 9 = 0

«Նահանջ առանց երգի» վեպը

«Նահանջը առանց երգի» (1929) ֆրանսահայ գրող Շահան Շահնուրի նշանավոր վեպն է, որը սփյուռքահայ գրականության հիմնասյուներից է: Այն պատկերում է Փարիզ հասած պոլսահայ երիտասարդների («արևելքցի տղոց») ողբերգական կյանքը, հոգեբանական ճգնաժամը, ուծացումն ու դանդաղ նահանջը` ազգային ինքնությունից։ 

Վեպի հիմնական առանձնահատկությունները.

• Թեմատիկան: Ստեղծագործությունը ահազանգ է սփյուռքի հայության ձուլման (ուծացման) և այլասերման վտանգի մասին։
• Կերպարներ: Գլխավոր հերոսը Պիերն է (Պետրոս), ով ապրում և աշխատում է Փարիզում, սակայն ապրում է ներքին տագնապներ։
• Նշանակությունը: Շահնուրը ցույց է տալիս, որ օտար միջավայրում հայ երիտասարդները կորցնում են իրենց արմատները, ինչը հեղինակն անվանում է «նահանջ»։
• Ոճը: Վեպին բնորոշ է հոգեբանական խորը վերլուծությունը, իրապաշտական պատկերումը և տխուր երանգները։

Վեպը հաճախ բնութագրվում է որպես սփյուռքահայության հոգեբանական դրաման պատկերող ամենաազդեցիկ գործերից մեկը։ 

Վեպի հիմքում ընկած է Պետրոսի (Պիեր) և Նենեթի (մադամ Ժանն) սիրո պատմությունը։ Պոլսից Փարիզ գաղթած Պետրոսը լուսանկարիչ է։ Նա աշխատում է Փարիզի լուսանկարչատներից մեկում, որի տնօրենը՝ մադամ Ժանն, շատ գեղեցիկ կին է։ Պետրոսը սիրահարվում է նրան, որին ինքը անվանում է Նենեթ։ Սակայն Նենեթը ազատ չէ, նա Լեսքյուրի սիրուհին է և վերջինիս փողերով է բացել իր լուսանկարչատունը։ Պետրոսը գիտեր այդ մասին և տանջվում է։ Թեև Պետրոսի ու Նենեթի սերը փոխադարձ է, բայց Նենեթը վերադառնում է Լեսքյուրի մոտ, որի հետ կապված է անցյալով։ Հոգեկան վիշտը Պետրոսը փորձում է խեղդել ընկերական շրջապատում, սակայն այդտեղ ևս մխիթարություն չի գտնում։ Պատահաբար նա իմանում է Նենեթի ոչ այնքան լավ անցյալի մասին։ Սակայն սիրո առեղծվածն անբացատրելի է։ Պետրոսը չի կարողանում հրաժարվել Նենեթից։ Սկզբում փորձում է կապերը խզել Նենեթի հետ։ Նա վաճառում է ունեցվածքը, տեղափոխվում ուրիշ քաղաք և աշխատում իբրև բանվոր։ Սակայն այստեղ էլ նրան գտնում է Նենեթը։ Ավտովթարի հետևանքով Լեսքյուրը մահացել էր, իսկ Նենեթը անդամահատվել։ Նրա թևը կտրել էին, և նա վերադարձել էր Պետրոսի մոտ։ Նենեթի նկատմամբ ունեցած սերը հաղթում է մյուս բոլոր զգացումներին, և Պետրոսը նրա հետ հեռանում է մի գյուղ` այնտեղ հանգիստ ապրելու համար։ Սակայն այնտեղ էլ նրա բախտը չի բերում։ Երբ Պետրոսը մի քանի օրով մեկնում է Փարիզ, Նենեթը որոշում է հեռանալ նրանից, որպեսզի չխորտակի Պիերի ապագան։ Վերադարձին Պետրոսը Նենեթին գտնում է մահամերձ։ Նենեթի մահից հետո Պետրոսը ուզում է արտաբերել «Հայր մերը», բայց աղոթքի բառերը չի հիշում։ Կոստանը հուշում է ֆրանսերենը, և նա կրկնում է։ Նա արդեն վերջնականապես դարձել էր Պիեր, այսինքն ֆրանսիացի։ Նահանջն ազգային էությունից կատարյալ էր։

Շահան Շահնուր․

Շահան Շահնուր․ «Պճեղ մը անույշ սիրտ» պատմվածքը կարդալ տանը, բառարանի օգնությամբ գրավոր բացատրել անհասկանալի բառերը, քննարկումը՝ դասարանում։

Այս պատմվածքում Շահնուրը փորձում է ներկայացնել դրամատիկ մի պատմություն: Այն մի դրվագ է օտար միջավայրում ապրող հայերի կյանքից:  Եպրաքսե Հանըմը տրամվայում հանդիպում է մի երիտասարդի, որի ձեռքի ծրարը փաթաթված էր հայերեն թերթով և այդտեղից էլ հասկանում է , որ նա հայ է: Եպրաքսե Հանըմը նրան վերաբերվում է ինչպես իր որդուն՝ խնամում է, անհանգստանում է նրա համար: Նորայրը չունենալով ետդարձի ճանապարհ՝ չհարմարվելով միջավայրին և բարքերին, ինքսնասպանություն է ցանկանում գործել: Երիտասարդը խնդրում է Եպրաքսե Հանըմին, որպեսզի նա հյուրանոցատիրոջը փոխանցի մի թուղթ, այն մասին որ նա ոչ ոքի պարտք չի: Երիտասարդը չկարողանալով հարմարվել օտար կյանքին իր ողջ ունեցվածքը կտակում է Եպրաքսե Հանըմին, որպես միակ հարազատ և ինքնասպան է լինում: Եպրաքսե Հանըմը շատ է ցավում կատարվածի համր, բայց ոչինչ փոխել չէր կարող:

Այս իրավիճակում երիտասարդը չէր հարմարվում օտար կյանքին: Նորայի Կարապետյանը և Զարեհը մենակ էին պայքարում, այդիսկ պատճառով երկուսն էլ ինքնասպան եղան:

Ջուլիան Թրեժ

Ջուլիան Թրեժ. «Ինչպես խոսել, որ մարդիկ լսեն»

Ջուլիան Թրեժի (Julian Treasure) «Ինչպես խոսել, որ մարդիկ լսեն» (How to speak so that people want to listen) հանրահայտ TED դասախոսությունը նվիրված է արդյունավետ հաղորդակցմանը, ձայնի ուժին և մարդկանց վրա ազդեցություն գործելուն։ 

Ինչպես խոսել, որ մարդիկ լսեն

Մարդկային ձայնը կարող է փոխել աշխարհը, և շատ հաճելի կլինի փոխել այն դեպի լավը։ Մենք խոսում ենք, այո՛, բայց ինչքանո՞վ ենք վստահ, որ մարդիկ մեզ լսում են։

Ջուլիան Թրեժը առաջարկում է հրաժարվել մի շարք սովորություններից։ Դրանք են՝ բամբասանքը, դատողականությունը, բացասականությունը, բաղոքները, արդարացումները, ստելը, դոգմատիզմը։

Սրանք խոսքի այն յոթ  մահացու մեղքերն են, որոնք յուրաքանչյուրս, անկասկած, օգտագործել ենք։ Ես համաձայն եմ Ջուլիան Թրեժի հետ։ Այս ամենը փչացնում է մարդկանց և դարձնում նրանց երկերեսանի։ Հնարավո՞ր է արդյոք ազատվել այդ սովորություններից։ Թրեժը առաջարկում է չորս մեթոդ այդ սովորություններից ազատվելու համար։ 
Նա ասում է անգլերեն HAIL բառը, որ բացվում է հետևյալ կերպ․

Թրեժը առաջարկում է չորս մեթոդ այդ սովորություններից ազատվելու համար։

1. ազնվություն, այսինքն՝ լինել ազնիվ
2. իսկություն՝ լինել այնպիսին, ինչպիսին կաս
3. արդարություն՝ լինել խոսքի տերը
4. սեր՝ միայն սա մաղթել մարդկանց։

Սակայն պետք չէ ամբողջովին հետևել այս խորհուրդներին։

Կարևոր է նաև մեր խոսելու ձևը։ Օրինակ՝ ռեգիստրը, մեր ձայնի հնչողությունը, շեշտադրումը, տեմպը և ձայնի ուժգնությունը։ Եթե աշխատենք այս ամենի վրա, մարդիկ մեծ հաճույքով կսկսեն լսել մեզ։

Ես համաձայն եմ Ջուլիան Թրեժի հետ և ինքս կսկսեմ հետևել նրա խորհուրդներին։

Հակոբ Պարոնյան

• Հակոբ Պարոնյան  
  Պարոնյանի ծաղրը՝ երբեմն խիստ և անողոք, մեծ մասամբ՝ ավելի նուրբ, հումորով լի, գրեթե բարեհոգի, բայց և այնպես միշտ դիպուկ և շեշտակի, շոշափում է հայկական կյանքի գրեթե բոլոր բացասական երևույթները։

Հարցաշար

•  Ո՞ր դարաշրջանի հեղինակ է Պարոնյանը։

Հակոբ Պարոնյանը ծնվել է 1843 թվականի նոյեմբերի 19 -ին։ հայ գրող-երգիծաբան և լրագրող,  19 – րդ դարի երկրորդ կեսի հայ գրականության, հատկապես ռեալիստական արձակագրության ներկայացուցիչներից մեկը։

• Ի՞նչ ժանրի ստեղծագործություններ է գրել Պարոնյանը։

Լինելով ռեալիաստական ժանրի երգիծաբան և վիպասան, գրել է` վեպեր («Մեծապատիվ մուրացկաններ»), պիեսներ («Ատամնաբույժն արևելյան», «Պաղտասար աղբար», «Շողոքորթն», «Երկու տերով ծառա մը»), ժողովածուներ («Պտույտ մը Պոլսո թաղերու մեջ», «Քաղաքավարության վնասները» և լրագրական արձակներ («Հոսհոսի ձեռատետր», «Ծիծաղ», «Կսմիթներ», «Նետ», «Քաղաքական»)

Read more: Հակոբ Պարոնյան  

•  Ի՞նչ է երգիծանքը։

Երգիծանքը գրականության և արվեստի իրականության գեղարվեստական արտացոլման յուրահատուկ տեսակ։ Երգիծական ստեղծագործության հիմքում դրված է կոմիկականի գեղագիտական կատեգորիան։

Երգիծանք ենթադրում է կյանքի այնպիսի կողմեր, որոնք իրենց թերություններով հիմք են տալիս ծիծաղի համար։ Երգիծանք օգտվում է չափազանցման, գրոտեսկի, այլաբանության և գեղարվեստական պայմանականության այլ միջոցներից։ Հասարակական-գեղագիտական բարձր իդեալի դիրքերից այն դատապարտում է արատավոր երևույթը։ Երգիծանքում իդեալը արտահայտվում է բացասականի ժխտմամբ։ Դրանով իսկ այն դառնում է հնի և հետադիմականի դեմ մղվող պայքարի զենք։

Երգիծանքը կարող է հանդես գալ նաև մյուս գրական ժանրերում (վեպ, պատմվածք, պոեմ)։ Սկզբնավորվելով անտիկ գրականության մեջ, Երգիծանք համապատասխան փոփոխություններ է կրել հասարակության և արվեստի զարգացմանը զուգընթաց։

•  «Մեծապատիվ մուրացկանները» երգիծական-մենագրական վեպի սյուժեն և գաղափարը։

«Մեծապատիվ մուրացկանները» վեպը ծաղրում է ժամանակի հասարակական և բարոյական արժեքները։ Սյուժեն կառուցված է քաղաքում իշխող կեղծ մեծամտության և կեղծ արժանապատվության շուրջ՝ ներկայացնելով, թե ինչպես են մարդիկ դառնում «մեծապատիվ մուրացկաններ»՝ սեփական շահերի համար։

•  Ի՞նչ կառուցվածք և սյուժե ունի «Մեծապատիվ մուրացկանները» վեպը։

Վեպը կառուցված է բնութագրական կերպարների միջոցով՝ ստեղծելով մի աշխարհ, որտեղ հերոսներն ունեն իրենց անձնական և հասարակական թերությունները։ Սյուժեն զարգանում է այս կերպարների հարաբերությունների և գործողությունների միջոցով։

• Ո՞րն է վեպի գաղափարը։

Վեպի հիմնական գաղափարը կեղծավորության, կեղծ արժանապատվության և հասարակական կեղծավորության քննադատությունն է։

• Ո՞վ է Աբիսողոմ աղան։

Աբիսողոմ աղան վեպի գլխավոր հերոսներից է, ով ներկայացվում է որպես ինքնասիրահարված, մեծամիտ և կեղծավոր մարդ։

• Ինչպե՞ս է Պարոնյանը ներկայացնում նրա արտաքին և ներքին հատկանիշները։

Աբիսողոմ աղան ներկայացվում է ինչպես իր արտաքին, այնպես էլ ներքին կեղծավորությամբ, իր մեծամտությամբ և սեփական շահերին հավատարմությամբ։

• Ի՞նչն է ծաղրում նրա կերպարում։

Պարոնյանը ծաղրում է Աբիսողոմի կեղծ արժանապատվությունը և ձգտումը՝ հասարակության մեջ բարձր դիրք զբաղեցնելու։

• Ովքե՞ր են մեծապատիվ մուրացկանները։

Մեծապատիվ մուրացկանները այն մարդիկ են, ովքեր, չնայած իրենց սոցիալական բարձր դիրքին, ներքինորեն դատարկ և շահամոլ են։

• Ի՞նչը և ինչո՞ւ է ծաղրում նրանց Պարոնյանը։

Պարոնյանը ծաղրում է մեծապատիվ մուրացկանների կեղծ արժեքները և կեղծավորությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են նրանք իրենց շահերի համար զոհաբերում իրական բարոյական արժեքները։

«Մեծապատիվ մուրացկանները»

Երգիծական-մենագրական վեպի սյուժեն, կառուցվածքը, գաղափարը և կերպարները։

Վեպի գլխավոր հերոսը Աբիսողոմ աղան է: Այս մեծահարուստը Տրապիզոնից Կոստանդնուպոլիս է եկել ամունանալու նպատակով: Նա չունի հոգեմտավոր հետաքրքրություններ, նրան չի հուզում ազգի և մարդկության ճակատագիրը: Նրա կյանքի լայտմոտիվը իր կենսաբանական պետքերն են։ Նրա ամենաուժեղ մոլուցքը փառասիրությունն է: «Կան մարդեր, որ ցցունել կուզին, ինչ որ չունին. կան ալ, որ ցցունել չեն ուզեր, ինչ-որ ունին. կան նաև, որ ցցունել կուզեն ինչ որ ունին: Աբիսողոմ աղան վերջիններեն էր. կփափագեր, որ բոլոր աշխարհ իմանա ագարակներ ունենալը, և յուր փափագն իրացնելու համար ստակ ալ չէր խնայեր»:

Աբիսողոմը միամիտ ու սահմանափակ անձնավորություն է, որին ահա սպասարկելու են գալիս «մեծապատիվ մուրացկանները»՝ կյանքի սոցիալ-հասարակական պայմանների բերումով իրենց անհատականությունը կորցրած ու հոգեպես սնանկ, գումար վաստակելու համար ամեն ինչի ընդունակ հայ «մտավորականության» ներկայացուցիչները՝ թերթի խմբագիրը, քահանան, բանաստեղծը, լուսանկարիչը, բժիշկը, ուսուցիչը, փաստաբանը և դերասանը։

Սակայն ամուսնանալու նպատակով Պոլիս եկած Աբիսողոմ աղան նույնիսկ աղջիկ տեսնելու ժամանակ չի ունենում և, ինչպես կասեն, բուրդ ու բապուճ փախչում է մայրաքաղաքից։       

Վեպի առերևույթ կենցաղային երգիծանքը հասարակական շատ ավելի ընդգրկուն խնդիրներ է արծարծում: Հանձինս Աբիսողոմ աղայի և մյուս հերոսների՝ Պարոնյանը ներկայացնում է իրականության համապատկերը՝ մասնավոր անձերի ճակատագրում վեր հանելով հայության հիվանդագին կացությունը Թուրքիայի տիրապետության տակ։

Աբիսողոմ աղայի միամտությունը և նրանից օգուտ շորթել ցանկացող «մուրացկանների» խորամանկությունը համադրվելով, կառուցում են բազմաթիվ զավեշտական դրվագներ և ստեղծում են բառախաղերով համեմված կոմիկական իրավիճակներ:

«Մեծապատիվ մուրացկաններ», Հակոբ Պարոնյանի վեպը, որը գրվել է 1887 թվականին։ Այն հայ գեղարվեստական արձակի դասական երկերից է։ Դեպքերի հանգուցակետում Աբիսողոմ աղան է՝ ամուսնանալու նպատակով Տրապիզոնից Կոստանդնուպոլիս եկած մի մեծահարուստ, որը զուրկ է հոգեկան ու մտավոր հետաքրքրություններից, անտարբեր՝ ազգի և մարդկության ճակատագրի հանդեպ. նրան հետաքրքրում են միայն իր կենսաբանական պետքերը։ Եվ այս սահմանափակ անձնավորությանը սպասարկելու են գալիս «մեծապատիվ մուրացկանները»՝ կյանքի սոցիալ-հասարակական պայմանների բերումով իրենց անհատականությունը կորցրած ու հոգեպես սնանկ, գումար վաստակելու համար ամեն ինչի ընդունակ հայ «մտավորականության» ներկայացուցիչները՝ թերթի խմբագիրը, քահանան, բանաստեղծը, լուսանկարիչը, բժիշկը, ուսուցիչը, փաստաբանը, դերասանը։

Վեպի առերևույթ կենցաղային երգիծանքը հասարակական շատ ավելի ընդգրկուն խնդիրներ է արծարծում, հանձին Աբիսողոմ աղայի և մյուս հերոսների՝ Պարոնյանը ներկայացնում է իրականության համապատկերը՝ մասնավոր անձերի ճակատագրում վեր հանելով հայության հիվանդագին կացությունը Թուրքիայի տիրապետության տակ։

***

Վեպը  պատմում է Աբիսողոմ աղայի, իր ՝ Պոլսում հայտնվելու նպատակի, սակայն այլ արկածների մեջ ընկնելու մասին։ Աբիսողոմ աղան էլ հենց տանում է պատմության երկար թելը։ Մեծահարուստ աղան այստեղ հանդիպում է «մեծապատիվ մուրացկաններ» կոչմանն իրոք արժանի մարդկանց։ Ինքն էլ, մեծապատիվ մուրացկան էր։ Յուրաքանչյուր մեկն որը  կուրացած՝ փառքի, փողի հետևից է վազում, իրավ, դատապարտված է այդ կոչմանը։

Երգիծական պիեսի մեջ խորն է ընդգծված լիրիզմը։ Ահա մի պատմություն, որ ամբողջացնում է հայի բնութագիրը և ցավոք չափազանց արդիական է մեր օրերին: Տարիները չեն փոխել հայի էությունը, չեն վերացրել ուզվորության սինդրոմը: Այդպես էր երկու հարյուր տարի առաջ, այդպես է հիմա, ու հետո էլ այդպես կլինի: Մուրացկանությունը, չկամեցողությունը, նախանձը մեր արյան մեջ են, որովհետև մեր մենտալիտետի մեջ կա այսպիսի մի կարծրատիպ, որ բոլորը պարտք են մեզ: Հենց դա է մեր անհաջողության գաղտնիքը և հենց դա է մեր ցեղասպանության, ջարդերի, անընդհատ օտարի իշխանության տակ լինելու պատճառը: Ոչինչ չի փոխվել, նույնիկ ավելի է վատացել: Հիմա մուրացկանությունը հասել է իր գագաթնակետին ու չգիտես ինչու բոլորը ցանկանում են հարուստ կյանքով ապրել, բայց չեն ընդունում, որ դրա համար աշխատել է պետք: Բոլոր մուրացկանների կարծիքով ապահոված մարդիկ գանձեր են գտել. ոչ, նրանք աշխատել ու տառապանքով են ստեղծել իրենց ունեցվածքը, իսկ մուրացկանները չեն ուզում աշխատել: Ծույլությունը բոլոր դժբախտությունների մեղավորն է:   Երբ կարդում ես Պարոնյանի մտքի խորությունը, նայում ՝  շուրջդ՝ հիմա կատարվող իրադարձություններին․․․ իրոք, զարմանալի է․ ի՞նչն է ստիպում մարդուն վազել փառքի, փողի  ետևի՞ց, գոյության կռի՞վը,  սա էլ, բայց ըստ իս, կարգերի, հասարակության սխալ դասակարգումը։ Տգիտությունն ու  հոգու կուրությունն է ստիպում։ Կարիքը․  երբեմն սոված մարդու խիղճն ու հոգին որկորն  է դառնում, իսկ այդ որկորին  մի փոքր կեր գցող մարդուն՝ փառքի ճանապարհն է կուրացնում։

Բացի իմաստային մասից, պետք է նշեմ պիեսի առանձնահատուկ անմիջականությունը՝ կարդացողի հետ, ինձ ամենից շատ դուր է գալիս սկզբի մասը․

«Հազար ութը հարյուր յոթանասուն․․․ չեմ հիշեր՝ քանիին, սեպտեմբերի երեսունը մեկին,― ներեցեք, երեսունին պիտի ըսեի, վասնզի սեպտեմբերն երեսուն օր միայն ունի,― երկար և ընդարձակ թիկնոցի մը մեջ փաթաթված միջահասակ և գիրուկ մարդ մը, որ Տրապիզոնի շոգենավեն նոր ելած էր, Ղալաթիո նավամատույցին վրա կայնած՝ նավակե մը յուր սնդուկները հանել կաշխատեր։

Կը տեսնեք՝ որչափ պարզությամբ սկսա։ Պատմությունս հետաքրքրական ընելու ջանքով և անկից քանի մը հարյուր օրինակ ավելի ծախելու համար չըսի, թե նույն օրն սաստիկ հով մը կար, թե տեղատարափ անձրև կուգար, թե խառն բազմություն մը հետաքրքրությամբ դեպի Ղալաթիո հրապարակը կը վազեր, թե ոստիկանությունն աղջիկ մը ձերբակալած էր և այլն խոսքեր, որովք վիպասաններն կսկսին միշտ իրենց վեպերը։ Ես ալ կրնայի ըսել այս ամենը, բայց չըսի, որովհետև նույն օրն ոչ հով կար, ոչ անձրև, ոչ խուռն բազմություն և ոչ ձերբակալված աղջիկ մը։

Արդ, առանց կասկածելու հավատացեք պատմությանս, որ ժամանակակից դեպք մ՚ է։»

Պարոնյանն այս, ինչպես և իր այլ գրվածքներում,   լիրիզմի աստիճանի հասցվաած երգիծանքով մատնանշում  է  մարդու սխալները, հոգու սակավությունն ու կուրությունը։

Ինքնաստուգում 3

1. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում օ:

1) թիկն-թոց, ան-րեն, վառ-դ, գիշեր-թիկ
2) աման-րյա, դեզնազ-ծ, երկար-րյա, մեղմ-րեն
3) վազ-րոք, տն-րեն, օր-րոց, մեղմ-րոր

2. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում բ: 

1) անխա-, Գա-րիել, գրա-ար, ջրար-ի
2) նր-ակազմ, շամ-ուտ, վիրա-, շեղ-
3) անխա-ան, ող-աձայն, հուսախա-, բոր-
4) Համ-արձումյան, դա-նեպսակ, ող-երգակ, հար-ել

3. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում դ: 

1) ստահո-, եր-իկ, ան-ամալույծ, վարսան-
2) երիզոր-, եր-վյալ, անդա-ար, որ-ատունկ
3) դ-ում, վաղոր-այն, Տր-ատ, բաղդա-ել
4) կորնթար-, անհող-ող-, ար-ուկ, խոր-ություն

4. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում կրկնակ բաղաձայն չկա: 

1) ըն-եմ, կեղ-ամ, տա-ասեռ, վշտա-ուկ
2) զարտու-ի, տա-երք, մանրազ-ին, հինգե-որդ
3) բնօ-ան, հո-ասուն, կիլովա-, ու-եկալ
4) ու-եպայուսակ, տա-աբանություն, ա-ման, ֆի-

5. Ընդգծված բառերից քանիսո՞ւմ հնչյունափոխություն կա: 

Ինչպես մի հեղեղ վեր կենար հանկարծ,
Երկնքի մթնած ամպերից իջներ,
Ինչպես փոթորիկ՝ սաստիկ սրընթաց,
Գյուղից սլացան մի խումբ կտրիճներ:

1) երկուսում
2) երեքում
3) չորսում
4) բոլորում

6. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են գրվում գծիկով:

1) գիշեր (ցերեկ), ոչ (ոք), ստեպ (ստեպ), տուն (թանգարան)
2) ալ (կարմիր), բուք (բորան), դեփ (դեղին), կողք (կողքի)
3) վերև (ներքև), դեմ (դիմաց), դեսից (դենից), մանր (մունր)
4) ժամ (պատարագ), գնացող (եկող), պատեհ (անպատեհ), առոք (փառոք)

7. Ո՞ր նախադասության մեջ մեծատառի գործածության սխալ չկա:

1) Վրաց Միհրդատ թագավորը Վարդանի Համհարզին ընդունեց պալատի վեհաշուք դահլիճում թարգմանի ներկայությամբ:
2) Խրիմյան հայրիկն ասաց, որ վաղը ևեթ կկարգադրի, որ Մասիսի հողից, Երասխի ջից ու Հայաստանի ծաղիկներից մի քիչ վերցնեն և ուղարկեն Վենետիկ:
3) Էմալե պրոֆիլը Ձեր,
Ձեր հակինթ աչքերը բիլ
Ես այսօր կուզեմ երգել,
Որպես մի անհայտ դը Լիլ:
4) Հայաստանի գրեթե բոլոր քաղաքները՝ Վան, Բագավան, Կարին, Երվանդաշատ, Վաղարշապատ, Նախիջևան, Արտաշատ, բռնված էին Պարսից զորքով:

8. Ընդգծված բառերից քանիսո՞ւմ կա հնչյունափոխություն:

Երբ քունդ գա, լուռ գիշերով
Հոգիդ գրկեմ, համբույր տամ,
Սրտիդ կպչեմ վառ կարոտով,
Լամ ու խնդամ, մայրի´կ ջան …
(Ա. Իսահակյան)

1) չորսում
2) երկուսում
3) բոլորում
4) երեքում

9. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում և բառաձևերում շեշտը վերջին վանկի ձայնավորի վրա չի դրվում:

1) Դոստոևսկի, համակարգիչ, գոնե, մոտ գալ
2) համերկրացի, մանավանդ, գիշանգղ, Հայնե
3) ուրեմն, նվագավարը, փոքր, քանիերորդ
4) ֆուտբոլ, այսինքն, արքայադուստր, քաղաքը

10. Ո՞րը տարագիր բառի հոմանիշը չէ:

1) պանդուխտ
2) թափառական
3) ասպնջական
4) աստանդական

11. Ո՞ր նախադասության մեջ փոխաբերական իմաստով գործածված բառ չկա:

1) Հայաստա՛ն, անունդ տալիս ժայռի մեջ մի տուն եմ հիշում:
2) Արդեն արծաթն է ցոլում մեկ-մեկ Ձեր ճոխ մազերի պարզ հյուսվածքներում:
3) Տխուր այդ երգը վաղուց եմ լսել, կարծես թե ես եմ այդ երգը հյուսել:
4) Ես սիրում եմ մթնշաղը նրբակերտ, երբ ամեն ինչ երազում է հոգու հետ:

12. Ո՞ր շարքի բոլոր դարձվածքների իմաստներն են ճիշտ բացատրված:

1) քունը խլել-մտատանջել, սիրտը ելնել-հուզվել, գլուխ պահել-թաքնվել
2) աստծու կրակ-շատիժ, ոտքը կապել-արգելք լինել, ջուր ծեծել-լողանալ
3) աչքը բաց-ճարպիկ, հող դառնալ-մեռնել, երես չունենալ-կեղծել
4)  ճանապարհի բերել-դաստիարակել, քամուն տալ-վատնել, երկու խոսք-հակիրճ ասելիք

13. Ո՞ր բառակապակցությունը դարձվածային իմաստ չունի:

1) ճանապարհը ոտքով անցնել
2) ականջին օղ անել
3) խելք խելքի տալ
4) աչքը վրան պահել

14. Ո՞ր շարքի բառազույգերն են հականիշներ:

1) ճիշտ-թյուր, մակերեսային-ծանծաղ
2) կիրթ-անտաշ, բերկրալից-թախծոտ
3) պատվարժան-անարգ, նոր-վերջին
4) կանուխ-վաղ, խորթուբորդ-ողորկ

թեսթ